Lichen simplex chronicus (lichen simplex, neurodermatitis circumscripta, lichen Vidal, prurigo circumscripta) is te beschouwen als de plaquevormige variant van de prurigo papel. Het zit vaak aan de onderbenen (scheenbenen, enkels, voorvoet), of in de anogenitale regio (scrotum, vulva, perianaal). Jeuk is de primaire oorzaak. De huidveranderingen, verdikking van de huid met vergroving van het huidreliëf (lichenificatie) zijn een reactie op het chronische krabben. Het chronisch krabgedrag kan zijn op basis van gewoonte of in het kader van psychische stoornissen. Maar meestal is het een onbewuste en onbedwingbare reflexmatige reactie op de jeuk. De jeuk is vaak aan het eind van de dag het ergst en in rust (als er geen afleidende andere prikkels zijn). Ook 's nachts in de slaap wordt onbewust gekrabd aan dit soort plekken. Lichen simplex chronicus komt voor zonder dat er andere huidziekten aanwezig zijn, maar het komt ook voor secundair aan jeukende dermatosen, vooral atopisch eczeem.

Klinisch beeld:
Hevig jeukende, matig scherp begrensde laesie, erytheem, schilfering en lichenificatie. Bij de gepigmenteerde huid is er vaak post-inflammatoire hyperpigmentatie bij, waardoor het meer opvalt. De voorkeursplaatsen zijn de onderbenen (scheenbenen, enkels, voorvoet), onderarmen, rond de polsen, in de nek, perianaal (pruritus ani), op het scrotum (neurodermatitis scroti, pruritus scroti) en op de vulva (pruritis vulvae). 



DD:
Lichen planus (hypertrophicus), lichenificatie bij atopisch eczeem, lichenoïde toxicodermie, contacteczeem, nummulair eczeem, eczema nno, amyloidosis, pretibiaal myxoedeem; bij anogenitale laesies: candida, morbus Hailey-Hailey, extramammaire Paget.

PA:
Uitgesproken acanthose, verlengde retelijsten. Hyperkeratose, soms focale parakeratose en hypergranulose. De dermale papillen zijn regelmatig verlengd en soms verbreed. In de dermale papillen verticaal georienteerde collageenvezels, fibroblastrijk. Ook fibrose in de dermis. Soms is er spongiose, zonder vesikelvorming. In de dermis een oppervlakkig perivasculair lymfocytair infiltraat.



Therapie:
Patiënt goed uitleggen dat de afwijkingen worden veroorzaakt door (onbewust) krabben. Onderliggende oorzaken van jeuk zoals droge huid, eczeem, psoriasis, mycosen, of interne oorzaken proberen te behandelen. Krachtige corticosteroïden (klasse III-IV) zijn nodig om de vicieuze cirkel (jeuk-krabben-jeuk) te doorbreken, zonodig onder occlusie met plastic huishoudfolie of een occlusief hydrocolloid verband (Duoderm extra thin, Cutimed Hydro L, Kliniderm Hydrocolloid Thin, Tegaderm Thin, Comfeel Plus, etc.), of intralesionale corticosteroïden. Als het beter gaat minder sterke steroïden gaan gebruiken, of afwisselen met tacrolimus zalf of pimecrolimus crème om complicaties zoals atrofie of hypopigmentatie te voorkomen. Langdurig afplakken met een dun hydrocolloïdverband werkt meestal goed want het beschermt tegen krabben, ook 's nachts. In extreme gevallen een zinklijmverband dat wekelijks wordt aangebracht. Er zijn case-reports over effect van lichtherapie, cryotherapie, curettage en elektrocoagulatie, CO2-laser, psychotherapie, gedragstherapie, TENS (Transcutane Elektrische Neuro Stimulatie) en Botox-injecties. Nieuwe therapeutische opties zijn in onderzoek, zoals lokale en systemische JAK-remmers, nemolizumab, crisaborol.

R/ betamethason-17-valeraat 0.1% (Betnelan zalf / generiek)
R/ momethason 0.1% (Elocon zalf / generiek).
R/ betamethasondipropionaat 0.05% (Diprosone zalf / Diprolene zalf / Diprosalic zalf / generiek).
R/ clobetasol-17-propionaat 0.05% (Dermovate zalf / generiek).
R/ salicylzuur 10% in dermovate zalf.
R/ teerpreparaten en combinaties van teer en corticosteroïden, eventueel onder occlusie.
R/ tacrolimus zalf of pimecrolimus crème in de afbouwfase, of voor de genitale regio die erg gevoelig is voor steroïdatrofie.
R/ Kenacort A10 intralesionaal.

Soms, met name bij generaliseerde jeuk kunnen lokale of systemische antipruriginosa van nut zijn, zoals sederende antihistamina voor de nacht, capsaïcinecrème, gabapentine, pregabaline, amitriptyline, nortriptyline, anti-epileptica, mirtazapine, en andere psychofarmaca die ingrijpen op de prikkeloverdracht in zenuwen of in het centraal zenuwstelsel.

R/ sederende antihistaminica: hydroxyzine 25 mg 1 uur voor het slapen gaan, zonodig ook overdag (maximaal 100 mg/dag).
R/ Capsaïcine crème 0.025% of 0.075% FNA.
R/ Neurontin (gabapentine) caps à 300 of 400 mg, 900-1200 mg per dag verdeeld over 3 giften.
R/ Lyrica (pregabaline) caps à 25, 75, 150 of 300 mg, 150-600 mg per dag verdeeld over 2 of 3 giften.
R/ amitriptyline, tab à 10, 25, 50 of 75 mg, 25-75 mg per dag.
R/ nortriptyline, tab à 10, 25, of 50 mg, 25-75 mg per dag.
R/ doxepine 1-2 dd 25 mg. Sinequan (doxepine 25 mg) is in 2023 van de markt gehaald in Nederland om commerciële redenen (te weinig omzet). De firma Fagron levert generieke doxepine tabletten van 10 of 50 mg.
R/ ketamine-amitriptyline-lidocaine (KAL) cream (niet in Nederland beschikbaar).

R/ ciclosporine.
R/ methotrexaat.
R/ dupilumab.







Author(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatologist, Amsterdam UMC.