Mollusca contagiosa worden veroorzaakt door het Molluscipox virus, een pokkenvirus. Het wordt vooral gezien bij kinderen vanaf 1 jaar. Het is besmettelijk, wordt overgebracht van mens op mens door direct contact, of via voorwerpen en oppervlakten. Kinderen met atopisch eczeem zijn vatbaarder. Volwassenen kunnen het oplopen van kinderen, maar ook via sexueel contact. In dat geval zit het vooral op en rond de genitaliën en perianaal. De molluscen ontstaan 14 dagen tot 6 maanden na de besmetting met het virus. Zeer grote aantallen mollusca kunnen ontstaan bij afweerstoornissen, zoals congenitale immuundeficiëntie, HIV, of tijdens behandeling met immunosuppressiva. Indien er bij volwassenen zeer veel ontstaan moet men bedacht zijn op HIV-infectie.

Klinisch beeld:
Glanzende, parelwitte tot huidkleurige, bolvormige papels, vaak met een delle. In een periode van 6-12 weken worden ze geleidelijk groter en kunnen dan 5-10 mm groot worden; gemiddeld meten ze 3-5 mm. Het aantal kan oplopen tot honderd. Ze komen meestal op de romp, in de hals en rond de oksels voor. Ook kunnen ze gezien worden op het gezicht, vooral op de oogleden. Bij ongeveer 10% van de kinderen, met name bij kinderen die aanleg tot eczeem hebben, ontstaan geïrriteerde eczeemplekken rond de mollusca. Mollusca verdwijnen weer vanzelf na gemiddeld 2 maanden, spontaan, of door kapot krabben, of door een ontstekingsreactie (opruimreactie), maar er komen ook weer nieuwe bij. De meeste kinderen zijn binnen 13 maanden van alle mollusca af, bij ongeveer 13% duurt het langer dan 2 jaar. Meestal laat dit geen littekens achter, maar het kan wel.



PA:
Lobulaire uitgroei van epidermis in dermis. De keratinocyten bevatten grote eosinofiele intracytoplasmatische insluitsels. De cel wordt opgeblazen en gaat over in een molluscum body, de kern ligt als een halve maantje in de periferie. De ovoïde insluitsels beginnen te verschijnen in de suprabasale cellagen. Bij verdere groei verschijnen molluscum bodies, nu basofiel, in de hoornlaag, gevangen in een netwerk eosinofiel aankleurend hoorn. Centraal ontstaat later een krater waaruit dit materiaal als molluscumbrei vrijkomt.
 

Therapie:
Behandeling is niet nodig en wordt ook afgeraden omdat molluscen vanzelf weer verdwijnen zonder littekens achter te laten. Bij kinderen en bij gezonde personen zonder een afweerstoornis verdwijnen de molluscen vanzelf binnen 13 maanden. Kinderen krabben ze vaak ook zelf al weg of knijpen ze uit. In de huisartsen richtlijn (NHG standaard) staat ook duidelijk dat behandeling niet nodig is, en verwijzing naar de dermatoloog ook niet. Toch worden kinderen een enkele keer doorverwezen voor behandeling, meestal omdat de ouders daar op aandringen. Het advies blijft om geen behandelingen uit te voeren, omdat alle behandelopties destructief zijn en littekens kunnen achterlaten, en traumatisch zijn voor een kind.

Adviezen om verspreiding te voorkomen:
Open mollusca die niet onder kleding zitten afplakken met een pleister. Kinderen eigen handdoek en washandje laten gebruiken en deze dagelijks verschonen. Niet samen met andere kinderen in bad. Na douche of bad de gebieden met mollusca als laatste afdrogen. Niet krabben, nagels kort houden. Atopisch eczeem goed behandelen. Kinderen hoeven niet thuis te blijven van school, kinderdagverblijf, of zwembad.

Er kunnen redenen zijn om wel te behandelen, bijvoorbeeld zeer vele laesies bij personen met een afweerstoornis, mollusca bij volwassenen op cosmetisch storende locaties, grote aantallen genitale of perianale mollusca bij volwassenen. De opties zijn:

Curettage, excochleatie (wegkrabben met scherpe lepel na voorbehandeling met EMLA-crème), uitknijpen.
Betadine jodium shampoo/scrub 1 dd als nabehandeling na mechanisch verwijderen.
Aanstippen met vloeibare stikstof.
Coagulatie centrum met diathermienaald of klein bolletje.
CO2-laser
Aanstippen met een zilvernitraatstift.
R/ podophylline collodium 25% LNA 10 g, 3 dagen aanstippen, 4 dagen pauze.
R/ Condylline applicatievloeistof (5 mg podofyllotoxine per ml), 3.5 ml, 3 dagen aanstippen, 4 dagen pauze.
R/ Wartec applicatievloeistof (1.5 mg podofyllotoxine per g), 5 g, 3 dagen aanstippen, 4 dagen pauze.
R/ Aldara (imiquimod) crème 3-5 keer per week aanbrengen gedurende 1 maand.
R/ Efudix (5-fluorouracil) crème.
R/ cidofovir lokale applicatie.
R/ tretinoïnecrème 0.05-0.1% FNA 1 dd. Omgeving beschermen, niet bij ogen. Brandt erg.
R/ cantharidine 0.7-0.9% oplossing is een effectieve en pijnloze aanstipvloeistof voor mollusca contagiosa, maar is in Nederland niet als product verkrijgbaar. Cantharidine wordt gewonnen uit de Spaanse vlieg (Lytta vesicatoria, vroeger Cantharis vesicatoria genoemd), een kever uit de familie oliekevers of Meloidae, ook wel blaarkevers genoemd vanwege de blaartrekkende, irriterende stoffen die ze uitscheiden bij gevaar.

Een eczeem reactie rondom mollusca kan worden bestreden met lokale corticosteroïden klasse II.
Mollusca kunnen secundair geïnfecteerd raken met bacteriën. Bij ernstige infectie (lymfangitis, erysipelas) kan het nodig zijn om antibiotica voor te schrijven.

Bij AIDS en immuungecompromitteerde patiënten kunnen de mollusca talrijk zijn, groter, en endofytisch (naar binnen) groeien.


DD: cryptococcosis, histoplasmosis. Bij twijfel biopt afnemen.





Author(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatologist, Amsterdam UMC.