GATA2 deficiëntie is een zeldzaam erfelijk immuundeficiëntiesyndroom veroorzaakt door een mutatie in GATA2. Klinische symptomen kunnen zijn multipele infecties, lymfoedeem, en sensorineurale doofheid. Op latere leeftijd kunnen ook myeloproliferatieve aandoeningen ontstaan. Typisch voor GATA2 deficiëntie is dat het niet al op zeer jonge leeftijd begint, zoals de meeste andere congenitale immuundeficiënties. De gemiddelde leeftijd bij presentatie is 20 jaar (range 5 maanden - 78 jaar).

Bij GATA2 deficiëntie kunnen verschillende huidafwijkingen ontstaan, niet alleen lymfoedeem aan de onderbenen, maar ook recidiverende huidinfecties, hardnekkige verrucae vulgares en andere viraal geïnduceerde laesies, plaveiselcelcarcinomen, panniculitis, erythema nodosum en Sweet syndroom. Soms wordt de diagnose gesteld naar aanleiding van de cutane manifestaties, met name bij gedissemineerde verrucae vulgares (verrucosis generalisata).



GATA2, ook wel GATA-binding factor 2 genoemd is een transcriptiefactor. Dit is een eiwit in de celkern dat de expressie van genen reguleert. Bij een germline of somatische mutatie in het GATA2 gen kan GATA2 inactief worden of in een te lage concentratie aanwezig zijn in de cel, met cruciale gevolgen voor de embryonale ontwikkeling, het bloedvormende systeem, het lymfatische systeem, en andere weefsels. Met als gevolg een scala aan familiaire hematologische, immunologische, lymfatische, en/of andere aandoeningen. Ook niet-familiare (sporadische, de novo mutaties) GATA2 deficiëntie komt voor, maar dit is zeldzaam. GATA2 deficiëntie kan onschuldig beginnen met verrucae en huidinfecties, maar bij progressie kunnen ernstige levensbedreigende infecties ontstaan, viraal geïnduceerde maligniteiten, longfalen, pulmonary alveolar proteinosis, myelodysplastisch syndroom, acute myeloide leukemie, chronische myelomonocytaire leukemie, en lymfocytaire leukemie. Mutaties in GATA2 kunnen worden opgespoord met DNA diagnostiek.


Inmiddels is bekend geworden dat GATA2 mutaties ook de oorzaak zijn van verschillende zeldzame hematologische aandoeningen, zoals monocytopenia and mycobacterial infection complex (MonoMAC) syndrome / dendritic cell, monocyte, B lymphocyte, and NK lymphocyte deficiency (DCML) (OMIM 614172), primary lymphedema with myelodysplasia / Emberger syndrome (OMIM 614038), sommige vormen van myelodysplastisch syndroom (OMIM 614286) en acute myeloide leukemie (OMIM 614286), en congenitale neutropenie.

De immuundeficiëntie wordt gekenmerkt door een persisterende perifere monocytopenie, ernstige B cel en NK cel lymfocytopenie, en een wisselende T cel lymfocytopenie. Vaak bestaat er al jaren neutropenie en monocytopenie voordat de eerste symptomen ontstaan. Bij persisterende neutropenie op jonge leeftijd wordt DNA-diagnostiek naar GATA2 mutaties aanbevolen. Vaak ontstaat uiteindelijk een myelodysplastisch syndroom of leukemie. Behandeling met allogene stamceltransplantatie is mogelijk.

Multipele opportunistische infecties kunnen ontstaan, waaronder mycobacteriële infecties (o.a. M. avium), mycosen (histoplasmosis, cryptococcosis, aspergillosis), virale infecties (herpes, gedissemineerde herpes simplex, verruca vulgaris, condylomen, andere HPV-geïnduceerde afwijkingen). Ook HPV-geïnduceerde huidmaligniteiten, met name in het hoofdhals gebied en de genitale regio.

Eenzijdig of dubbelzijdig lymfoedeem aan de onderbenen op jonge leeftijd kan een uiting zijn van GATA2 deficiëntie, maar komt ook voor bij andere congenitale syndromen (congenitaal lymfoedeem, Milroy disease, hypotrichosis-lymphedema-telangiectasia syndrome, Hennekam syndrome).

Gegeneraliseerde verrucosis kan een uiting zijn van GATA2 deficiëntie, maar komt ook voor bij andere (congenitale) immuundeficiënties zoals epidermodysplasia verruciformis; warts, hypogammaglobulinaemia, infections and myelokathexis (WHIM) syndrome; warts, immunodeficiency, lymphoedema and anogenital dysplasia (WILD) syndrome; severe combined immune deficiency (SCID); en bij HIV. WILD syndroom is misschien ook een GATA2 deficiëntie, DNA diagnostiek was nog niet beschikbaar toen dat beschreven werd.

Ook lentigo maligna en melanoom zijn beschreven bij GATA2-deficiëntie, maar de aantallen zijn te klein om te zeggen dat er echt een verhoogd risico is of een relatie.





Author(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatologist, Amsterdam UMC.