Formule	CAS
C3H8O2	57-55-6

Achtergrond
Propyleenglycol (chemische formule CH3-CHOH-CH2OH) is een klein synthetisch molecuul behorende tot de alcoholen. Het kan een contactallergie veroorzaken, hoewel dat niet vaak voorkomt. Studies rapporteren percentages van 0.8-3.5% bij patiënten die getest worden wegens een verdenking op contacteczeem. Propyleenglycol is ook een irriterende stof en kan dus ook een irritatiereactie veroorzaken bij een gevoelige huid (irritant contact dermatitis of contact urticaria). Dit maakt het aflezen bij plakproeven (contactallergologisch onderzoek) moeilijk. Propyleenglycol is een viskeuze kleur- en geurloze niet-giftige vloeistof. Het wordt onder andere gebruikt als oplosmiddel, bindmiddel in emulsies, conserveermiddel, bestanddeel van zalven en crèmes, en in voedingsmiddelen. Het komt in heel veel producten voor, in talloze cosmetica en ook in de zalven en crèmes die voor eczeem worden voorgeschreven, inclusief een aantal corticosteroïden. De Amerikaanse Contact Dermatitis Society houdt een grote database bij van producten waar patiënten mee in aanraking kunnen komen en daarvan bevatte 38% propyleenglycol.

De meest frequente klacht bij een contactallergie voor propyleenglycol is eczeem in het gelaat (bij 26%). Circa 25% heeft ook eczeem op de rest van het lichaam, met name op plaatsen waar propyleenglycol op de huid is gekomen. Het wordt vooral veroorzaakt door huidverzorgingsproducten zoals deodorant, badzout, badolie, maar ook vaak (bij 18%) door lokale corticosteroïden waar het in zit. Een enkele keer komt men er door het beroep mee in aanraking. Vooral patiënten met atopisch eczeem kunnen een contactallergie voor propyleenglycol ontwikkelen. Propyleenglycol kan ook in geneesmiddelen zitten, en in verschillende voedingsmiddelen. In zeldzame gevallen kan na inname een gegeneraliseerd exantheem ontstaan (3-16 uur na inname).

Diagnostiek:
Epicutaan contactallergologisch onderzoek met 30% propyleenglycol in aqua. Soms wordt 5% in vaseline gebruikt. Propyleenglycol is niet opgenomen in de Europese standaardreeks. Het aflezen kan lastig zijn. Soms is alleen een milde irritatie te zien waarvan de betekenis niet duidelijk is. Propyleenglycol is een licht irriterende stof, soms wordt de test ten onrechte als positief beoordeeld. Sommige auteurs twijfelen of propyleenglycol wel een echte contactallergie kan opwekken. Omdat in gevalideerde contacteczeem proefdiermodellen, en in vitro testen, en bij prospectief onderzoek bij mensen (Human Repeat Insult Patch, Human Maximisation Tests) geen reacties zijn op te wekken. Maar allergologen denken dat een positieve test toch wel betekenis heeft en dat het mijden van propyleenglycol dan zinvol is.

Therapie:
Vermijden van alle producten waar propyleenglycol in zit. Bij geneesmiddelen en cosmetica hoort dit op de verpakking te staan. Er kunnen alternatieve namen zijn gebruikt (zie lijst met synoniemen). Het eczeem bestrijden met lokale corticosteroïden zonder propyleenglycol (zie tabel).

Synonymen
propylene glycol
1,2-propanediol
Propane-1,2-diol
1,2-dihydroxypropane
1,2-propylene glycol
2-Hydroxypropanol
EINECS 200-338-0
EPA Pesticide Chemical Code 068603
Isopropylene glycol
Methylethyl glycol

Gebruik
Eigen verzorgingsproducten (lotions, dagcrèmes, gels, cosmetica, deodorant, haarverf, haarspray, parfum, mascara, shampoo, zeep, conditioner, scheer crème of gel, vochtinbrengende crèmes, zonnebrandcrèmes, badzout, badolie, etc).
Lokale corticosteroïden en overige zalven en crèmes
Overige producten voor op de huid (aciclovir crème, Acnecare crème, Adabencutan gel, Adapaleen-benzoylperoxide gel, Aklief crème, Aknadue gel, diclofenac gel, Axhidrox crème, Azaron crème, Benzac gel, Berates gel, calcipotriol zalf, calcipotriol lotion, Clarelux schuim, clindamycine lotion, Daktarin nagellak, Differin gel, Efudex crème, Flammacerium crème, Flammazine crème, isosorbidedinitraat-vaselinecrème, ketoconazol crème, Klisyri zalf, Lamisil lotion en spray, lidocaïne vaseline crème, Locasalen alf, Metrosa gel, minoxidil oplossing, Myk crème, Myk lotion, Nizoral crème, Opzelura crème, Rozex gel, Soolantra crème, Veregen zalf, xylocaïne zalf, zure oordruppels)
ECG pleisters, ECG gel, echo gel
Voedingsmiddelen (verpakte voeding, blikvoeding, brood, spek, zuivelproducten, geur- en kleurstoffen, kruiden, deeg, fast-food)
Geneesmiddelen (hulpstof in capsules, tabletten, zuigtabletten, bijvoorbeeld acitretine, amitriptyline, amoxicilline, amoxicilline/clavulaanzuur, azathioprine, cefuroxim, Cellcept, ciclosporine, ciprofloxacine, claritromycine, clemastine, clindamycine, desloratadine, diflucan, dimethylfumaraat, flucoxacilline, fluconazol, gabapentine, Hemangiol drank, ibuprofen, isotretinoïne, Litfulo, Mizollen, Montelukast, omeprazol, oxycodon, pantoprazol, paracetamol, pregabaline, Prograft, rifampicine, Rupafin drank, tramadol, Zyrtec drank)
Huishoudelijke reinigingsproducten
Luchtverfrisser
Wasmiddel
Printer inkt
Verf
Koelvloeistof, anti-vries, remvloeistof, oplosmiddelen, thinner
Via beroep: werken in garages of drukkerij, werken met polyester

Kijk voor meer informatie over waar het in zit op de overheidswebsite www.waarzitwatin.nl





Kruisreacties

Ongebruikelijke reacties
Contact urticaria
Systemische contact dermatitis

Terug naar overzicht contactallergenen




Author(s):
dr. Jan R. Mekkes. Dermatologist, Amsterdam UMC.